Flexwerkers en zzp’ers zijn vaak de eersten die geraakt worden door een economische crisis. Toch zijn er ook nu maar weinig zelfstandigen die een vaste baan willen.
Door de coronacrisis zien veel flexwerkers en zzp’ers hun inkomsten drastisch teruglopen. Verlangen die zelfstandigen nu naar vastigheid? Nee, zeggen de cijfers. Uit onderzoek van Intermediair en Nationale Vacaturebank blijkt dat slechts 13 procent van de zzp’ers een vaste baan overweegt, ondanks dat 45 procent (te) weinig opdrachten heeft. Ook bij het Platform Zelfstandige Ondernemers (PZO) zien ze geen tendens richting ‘vast’. Directeur Margreet Drijvers: ‘Recent onderzoek van Intelligence Group laat zien dat ongeveer één op de zes zelfstandigen graag in vaste dienst wil. Opmerkelijk genoeg is dit percentage bijna hetzelfde als voor de coronacrisis.’
Vangnet
In zijn omgeving en klantenkring ziet werkpsycholoog Wouter Vrooland vooral zzp’ers die dat grotendeels uit overtuiging zijn. ‘Ze piekeren wel over hun omzet, maar zetten dat om in actief zijn op sociale media en meer werk maken van acquisitie dan ze gewend zijn. Liever dan een loondienstverband sluiten zij zich aan bij grote partijen, waar zij onderdeel kunnen uitmaken van de flexibele schil.’ Dat kan een partij zijn als DIRECT Payrolling & Staffing, waar directeur Edwin Prijden eveneens geen massale aandrang naar vaste dienstverbanden ziet. ‘Een mooi voorbeeld: als personen met een flexibel arbeidscontract 52 weken bij ons hebben gewerkt, dan zijn wij wettelijk verplicht ze een aanbieding te doen voor een vaste-urencontract. Bijna niemand kiest voor die optie; in januari niet, en in mei ook niet. Corona heeft daar dus geen invloed op. Wat wel helpt, is dat we in Nederland allerlei vangnetjes hebben.’
Sommige freelancers krijgen momenteel helemaal geen werk. ‘Die staan wel vaker open voor vaste dienstverbanden’, constateert Jan van der Tempel, directeur van Freelance.nl. ‘Dat zie je in sectoren waarin veel mensen overwegend vanuit financiële motieven zijn gaan freelancen, zoals de ICT, een markt waarin normaliter veel vraag is. ‘ICT’ers weten vaak wat ze waard zijn en zijn daarom voor zichzelf begonnen. Maar freelancers in minder urgente projecten zien hun inkomen nu opdrogen en willen dan eerder terug naar de zekerheid van een dienstverband.’
Alleen maar kansen
Hilde Backus begeleidde als wandelcoach/psycholoog vanuit haar Coach Bureau al veel mensen die van vast naar zelfstandig switchten. ‘Van de mensen met een vaste baan hoor ik vaak dat ze blij zijn dat ze een vast contract hebben, van zelfstandigen juist dat ze nieuwe manieren zoeken en ontwikkelen om hun bedrijf overeind te houden.’ Zelf had zij dit najaar een sabbatical ingelast, qua omzet had ze daar op gerekend. ‘Maar mijn online-zelfhulp-wandelcoachprogramma verkocht heel goed, dus ik heb nog wel inkomsten.’
Backus vroeg ook enkele collega’s naar hun crisiservaringen. ‘De grote lijn is: niemand wil een baan! Mensen met een buffer gebruiken deze tijd om te lezen, online te leren, producten te ontwikkelen, contacten op te warmen. Ik hoor ook dat er juist veel coaching nodig is, bijvoorbeeld voor uitgeputte zorgmedewerkers.’ Haar collega-coach Nanny Smit ziet daarom vooral kansen. ‘Bij corporates moeten er voldoende opleidingspotten voor coaching zijn die voor het einde van het jaar nog niet op zijn. KLM gaat bijvoorbeeld inkrimpen; hoe fijn is het om mensen die daar weg moeten, te coachen naar een nieuwe job?’
Gezonde sectoren
Kansen voor zzp’ers liggen er niet in alle sectoren even veel. Prijden verwacht aanhoudende drukte in de logistiek. Ook de bouw loopt goed door, al verwacht hij daar na de zomervakantie een terugval, evenals bij bedrijven die kapitaalintensieve eindproducten leveren. ‘Grote investeringen worden toch uitgesteld. Bij klanten die wij bedienen, zoals de vrachtwagenindustrie, zijn staande orders eruit gelopen en komen er nu even geen nieuwe. Als flexwerker ga je er dan waarschijnlijk eerder uit dan iemand met een vaste aanstelling. Maar ook mensen met een vast contract zijn daar niet veilig.’
Een sector die volgens Prijden van oudsher goed door zzp’ers bediend wordt, is de automatisering. ‘Daar was en is nog steeds veel werk. Grote nieuwe projecten komen misschien minder snel los, maar er is veel onderhoud nodig voor de infrastructuur. Met name de hoger opgeleide IT-professionals profiteren daarvan, en dan vooral de zzp’ers.’ Van der Tempel ziet in de ICT grote specialistische ‘mission critical’-projecten gewoon doorgaan, zeker bij de overheid. ‘Denk aan ICT-integraties die echt belangrijk zijn voor organisaties. Daarop wordt nu niet bezuinigd.’ Andere sectoren waarin het nog steeds erg goed gaat voor zzp’ers, zijn de zakelijke dienstverlening, informatie en communicatie, de bouw en de gezondheidszorg, aldus Drijvers. ‘Wij verwachten dat hier voorlopig voldoende opdrachten zijn.’
Investeer in jezelf
Kansen volop dus voor zelfstandigen, mits zij aan de juiste voorwaarden voldoen. Voor wie het toch even rustiger heeft, haalt Van der Tempel het adagium ‘never waste a good crisis’ van stal. ‘Als je druk bent met opdrachten, kun je vaak niet investeren in je kennis en kwaliteit. Nu heb je die tijd wel. Investeer nu in een cursus of certificering. Die draagt straks bij aan meer kans op mooi werk en een hoger uurtarief.’
Drijvers adviseert vooral te doen waar je je goed bij voelt. ‘Is je werk nu lastiger of misschien niet mogelijk, besteed je tijd dan bijvoorbeeld aan ontwikkeling. Daarnaast is het belangrijk om je netwerk te onderhouden en zo mogelijk uit te breiden. Het vaste dienstverband is niet het uitgangspunt, je moet streven naar werkzekerheid. Dat kan als zelfstandige, maar ook – misschien tijdelijk – in loondienst.’ Dat laatste is niet voor iedereen weggelegd, voegt zij toe. ‘In sommige sectoren kun je bijna alleen maar als zelfstandig ondernemer werken, denk aan tolken en vertalers, beeldend kustenaars, maar ook verloskundigen.’
Dipje
Dat er aan het vaak hogere uurloon van de freelancer ook risico’s kleven, dat heeft deze periode wel duidelijk gemaakt. Als een zzp’er er nu achter komt dat het ondernemerschap toch niet helemaal bij hem past, dan adviseert Prijden hem om in loondienst te gaan. ‘Vond die persoon flexibiliteit wel heel prettig, dan kan een flexcontract misschien ideaal zijn: níet de strakke kaders, wél het veilige gevoel van het sociale vangnet.’
Hij betwijfelt of de echte zzp’er weer voor vast kiest. ‘Die heeft bewust gekozen voor het ondernemerschap, voor de vrijheid en het zelf bepalen van zijn agenda. Ook in een wat mindere periode.’ Backus zal zeker niet terugkeren naar een baas. ‘Ik ben nu 17 jaar zelfstandig. Elk jaar is beter geweest dan het jaar ervoor. Ik werk met enorm veel plezier. Dit dipje komen we te boven. Nee, geen vaste baan voor mij.’
